1. AI-register en scope
Leg AI-systemen, generatieve AI-tools, leveranciers, doelen, betrokken teams, externe partijen en risicoprofielen vast. Zonder scope is training niet verdedigbaar.
Artikel 4 EU AI Act
AI-geletterdheid bewijsdossier voor Artikel 4
Een praktische hub voor organisaties die AI-geletterdheid aantoonbaar willen maken: rollenmatrix, leerdoelen, trainingsrecords, certificaten, managementrapportage en koppeling met AI governance.
- Artikel 4 geldt
- 2 feb 2025
- Passend niveau
- Per rol
- Records en rapportage
- Bewijs
Laatst bijgewerkt: 2 juni 2026
Article 4
Wat moet je onder Artikel 4 kunnen laten zien?
Artikel 4 vraagt geen standaardcursus voor iedereen. De kern is dat aanbieders en gebruiksverantwoordelijken maatregelen nemen om een toereikend niveau van AI-geletterdheid te borgen. Dat niveau hangt af van technische kennis, ervaring, opleiding, de context waarin AI wordt gebruikt en de personen op wie het systeem impact heeft.
Welke AI-systemen of AI-tools worden gebruikt, met welk doel en door welke teams.
Welke rollen met die systemen werken of namens de organisatie handelen.
Welke risico's, beperkingen, privacyregels en gebruiksinstructies per rol relevant zijn.
Welke training, guidance, toetsing, certificaten en opvolging is ingericht.
Hoe voortgang, uitzonderingen, incidenten en wijzigingen bestuurlijk worden gevolgd.
Bewijs
Het bewijsdossier dat in de praktijk werkt
Een toezichthouder zal waarschijnlijk niet alleen vragen of iemand een cursus heeft afgerond. Sterker is een dossier dat laat zien waarom je maatregelen passen bij het AI-gebruik, de rolverdeling en de risico's van de organisatie.
2. Rollenmatrix
Koppel functies aan AI-gebruik: management, gewone gebruikers, HR, legal/compliance, privacy, IT, productteams, inkopers en leveranciers krijgen niet dezelfde leerdoelen.
3. Leerdoelen per risico
Maak zichtbaar wat iemand moet begrijpen over hallucinaties, bias, privacy, menselijk toezicht, logging, transparantie, vendor claims en sectorregels.
4. Training, guidance en praktijkcases
Bewaar modules, werkinstructies, promptregels, praktijkopdrachten, policy-updates en casuistiek. AI-geletterdheid moet verbonden zijn met werkgedrag.
5. Records en assessments
Houd deelname, toetsresultaten, certificaten, uitzonderingen, herstelacties en herhaalmomenten bij. Een certificaat helpt, maar context maakt het bewijs sterk.
6. Managementrapportage
Rapporteer periodiek over dekking per rol, open gaps, incidenten, nieuwe AI-tools, vendor changes en het volgende kwartaalplan.
Rollen
Welke rollen moeten wat kunnen aantonen?
De Europese Commissie benadrukt dat AI-geletterdheid contextspecifiek is. Het bewijs wordt sterker wanneer je per rol laat zien welke kennis nodig is en hoe die kennis wordt bijgehouden.
| Rol | Kennisfocus | Bewijs |
|---|---|---|
| Bestuur en management | AI governance, risicobesluiten, beleid, escalatie en toezicht op voortgang. | Besluitvorming, managementrapportage, roadmap, AI policy en governance-overleg. |
| Medewerkers die AI gebruiken | Veilig gebruik, output controleren, privacy, hallucinaties, bias en menselijke beoordeling. | Training records, toetsresultaten, gebruiksinstructies en praktijkcases. |
| HR, recruitment en people analytics | Annex III-risico, non-discriminatie, transparantie, kandidaat- of medewerkerimpact. | HR-AI use-case register, Article 4 records, DPIA/FRIA en human oversight afspraken. |
| Legal, privacy en compliance | AI Act-rollen, AVG, DPIA/FRIA, vendor review, policy, incidenten en bewijsvoering. | Reviewverslagen, risk assessments, supplier files en control framework. |
| IT, data en productteams | Systeemgrenzen, data governance, logging, modelgedrag, monitoring en wijzigingen. | Technische documentatie, change log, evals, monitoring en releasebesluiten. |
| Leveranciers en contractors | Gebruik namens de organisatie, veilige omgang met output en contractuele afspraken. | Onboarding, instructies, contractclausules, attestaties en uitzonderingenregister. |
Certificaat
Is een online AI-geletterdheid certificaat genoeg?
Nee. De Europese Commissie zegt dat er geen certificaatplicht is. Een online certificaat is wel bruikbaar als ondersteunend bewijs wanneer het past binnen een breder dossier met rolgebaseerde leerdoelen, registraties, toetsing, opvolging en periodieke evaluatie.
Sterk bewijs
- Deelnemer, datum, module, score, rol en geldigheid zijn vastgelegd.
- De module past bij de rol, AI-tools en het risicoprofiel van de medewerker.
- Er is opvolging bij lage scores, gemiste onderdelen of gewijzigde systemen.
- Management kan dekking, open gaps en uitzonderingen zien.
Zwak bewijs
- Iedereen krijgt dezelfde generieke awarenessmodule.
- Er is geen koppeling met AI-systemen, rollen of risico's.
- Er is geen herhaling, toetsing of opvolging bij nieuwe tools.
- Het certificaat wordt behandeld als eindpunt in plaats van bewijsstuk.
Verschil
AI awareness is niet hetzelfde als AI-geletterdheid
Awareness is een nuttige start: mensen begrijpen dat AI kansen en risico's heeft. AI-geletterdheid gaat verder en moet aansluiten op de taak, het systeem, de rechten en verplichtingen van de rol en de impact op betrokken personen.
| Onderdeel | AI awareness | AI literacy |
|---|---|---|
| Doel | Bewustwording | Verantwoord handelen in context |
| Bewijs | Aanwezigheid of e-learning | Rollenmatrix, leerdoelen, toetsing en opvolging |
| Diepgang | Basisbegrippen | Risico's, beperkingen, governance en praktijkkeuzes |
| Ritme | Eenmalige sessie | Doorlopende evaluatie en actualisatie |
Plan
30 dagen implementatiepad
Dit pad is bedoeld als startpunt. Voor grotere organisaties hoort het daarna in een kwartaalritme met nieuwe tools, nieuwe rollen en gewijzigde risico's.
Week 1: scope en AI-register
Inventariseer AI-tools, processen, teams, leveranciers en externe personen. Begin met de hoogste impact of het breedste gebruik.
Week 2: rollen en leerdoelen
Maak per rol een minimumcompetentie: wat moet iemand begrijpen, kunnen beoordelen, kunnen toepassen en kunnen documenteren?
Week 3: training en toetsing
Start met rolgerichte modules, korte praktijkcases en assessments. Leg deelname en resultaten direct vast.
Week 4: rapportage en borging
Maak een managementupdate met deelname, scores, open gaps, uitzonderingen, incidenten en het volgende kwartaalplan.
Governance
Koppel Article 4 aan je AI governance
AI-geletterdheid hoort niet als apart opleidingsproject naast governance te staan. Het loopt samen met AI-register, risicoclassificatie, DPIA/FRIA, leveranciersbeheer, human oversight, transparantie en incidentproces.
AI-register
Bepaalt welke systemen en teams training nodig hebben.
Annex III-classificatie
Verhoogt de trainingsdiepte bij hoog-risico of gevoelige context.
DPIA en FRIA
Laat zien welke risico's medewerkers moeten herkennen en mitigeren.
Vendor assurance
Zorgt dat ook leveranciers en contractors voldoende instructie krijgen.
Human oversight
Verbindt training aan echte bevoegdheid, escalatie en controle.
Managementrapportage
Maakt voortgang en open risico's bestuurlijk zichtbaar.
AI-geletterdheid gidsDefinitie, verplichting, roadmap en FAQ.AI governance & complianceKoppel Article 4 aan governance, register en bewijs.Provider vs deployerBepaal wie verantwoordelijk is voor training en instructies.Annex III classificatieHoog-risico context vraagt diepere roltraining.DPIA vs FRIAVertaal risicoanalyse naar leerdoelen.TransparantieverplichtingenKoppel training aan disclosure en menselijk toezicht.
Sectoren
Sectoren waar Article 4 extra belangrijk wordt
Iedere organisatie die AI inzet moet AI-geletterdheid passend organiseren. In deze sectoren is het bewijs vaak urgenter door mensenrechtelijke impact, toezicht, klantvertrouwen of Annex III-risico.
HR en recruitmentRecruiters, HR, hiring managers en people analytics.OnderwijsAI bij beoordeling, toelating, monitoring en begeleiding.OverheidPublieke dienstverlening, algoritmeregisters en burgerimpact.Financiƫle dienstenKrediet, fraude, klantacceptatie en model risk.ZorgBeslisondersteuning, privacy, veiligheid en klinische context.Technologie en softwareProviderrollen, productteams en downstream instructies.
Vervolg
Van uitleg naar uitvoering
Gebruik Responsible AI Platform voor uitleg, bronnen en templates. Ga naar LearnWize wanneer je teamtraining, records, certificaten en rapportage wilt organiseren. Gebruik Embed AI wanneer governance, scope en implementatiekeuzes moeten worden ingericht.
LearnWize voor training en bewijs
Assessment, rolgerichte leerpaden, Article 4-training, certificaten, records en teamrapportage.
Embed AI voor governance en scope
Hulp bij AI-register, rollen, policy, DPIA/FRIA, leverancierseisen en Article 4-bewijsritme.
Expertduiding
Article 4 raakt ook governance, risico en bewijs
Zahed Ashkara verbindt AI-geletterdheid met EU AI Act-readiness, AI governance, Annex III en bewijsvoering. Lees het centrale profiel of de relevante expertpaginaās wanneer je de verplichting wilt plaatsen in je bredere AI-aanpak.
FAQ
Veelgestelde vragen
Moet iedere medewerker AI-geletterd zijn?
Iedereen die met AI-systemen werkt of namens de organisatie met AI omgaat moet een passend niveau hebben. Dat betekent niet dat iedereen dezelfde diepgang nodig heeft.
Wat vraagt een toezichthouder waarschijnlijk op?
Denk aan AI-inventarisatie, rollenmatrix, leerdoelen, trainingsregistraties, assessmentresultaten, beleid, managementrapportage en bewijs van periodieke evaluatie.
Is een certificaat verplicht onder Artikel 4?
Nee. De Europese Commissie geeft aan dat er geen certificaatplicht is. Een certificaat kan wel nuttig bewijs zijn als het onderdeel is van een breder dossier met rolgerichte leerdoelen, records en opvolging.
Geldt Article 4 ook bij ChatGPT of Copilot?
Ja, wanneer medewerkers AI-systemen of generatieve AI-tools gebruiken namens de organisatie moeten zij de relevante kansen, beperkingen en risico's begrijpen, zoals hallucinaties, privacy, vertrouwelijke informatie en outputcontrole.
Kan LearnWize helpen met Artikel 4-bewijs?
LearnWize helpt bij de bewijsvoering: assessment, leerpaden, toetsing, certificaten, training records en rapportage. De organisatie blijft verantwoordelijk voor scope, governance en toepassing in de eigen context.