AI Geletterdheid

AI-geletterdheid is meer dan alleen weten wat AI is. Volgens Artikel 3 lid 56 van de EU AI Act omvat het: "vaardigheden, kennis en begrip die aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en getroffen personen in staat stellen AI-systemen geïnformeerd in te zetten en zich bewust te worden van de kansen en risico's van AI." Artikel 4 verplicht organisaties om te zorgen voor "een toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij personeel dat met AI werkt. Dit is geen vrijblijvend advies maar een wettelijke verplichting sinds 2 februari 2025.

Een AI-geletterde professional beheerst vier kerncompetenties: 1) BEGRIJPEN - Fundamenteel begrip van hoe AI werkt: verschil tussen AI/ML/generatieve AI, hoe trainingsdata output beïnvloedt, wat AI wel en niet kan, basis van LLMs. 2) BEOORDELEN - Kritisch evalueren: hallucinaties en fouten herkennen, bias identificeren, betrouwbaarheid inschatten, risico's en beperkingen begrijpen. 3) TOEPASSEN - Verantwoord inzetten: effectief prompten, privacy-bewust gebruik, compliance met regelgeving, ethische afwegingen maken. 4) COMMUNICEREN - Effectief uitdragen: AI-gebruik transparant maken, uitleggen aan collega's, stakeholders informeren, AI-beslissingen documenteren.

De EU AI Act maakt onderscheid in niveaus per rol. MANAGEMENT & BESTUUR (strategisch niveau): begrijpen van AI governance, risico's en strategische implicaties - CEO, CTO, directie, AI Ethics Board. AI-GEBRUIKERS (operationeel niveau): dagelijks werken met AI-tools, output beoordelen, verantwoord gebruiken - klantenservice, marketing, HR, juristen. COMPLIANCE & RISK (controle niveau): toezicht op AI-gebruik, risico's monitoren, compliance waarborgen - compliance officers, risk managers, DPO's, internal audit. ONTWIKKELAARS & IT (technisch niveau): diepgaande kennis van AI-systemen en technische compliance-eisen - data scientists, ML engineers, developers, IT architects.

De Autoriteit Persoonsgegevens adviseert een meerjarig actieplan in 4 stappen. STAP 1 - INVENTARISEER (Week 1-2): Breng AI-systemen in kaart inclusief doel, autonomiegraad en impact. Documenteer wie ermee werkt en het huidige kennisniveau. STAP 2 - STEL DOELEN (Week 3-4): Definieer meetbare doelen per risicodomein. Wijs verantwoordelijkheden toe. Presenteer aan bestuur voor commitment. STAP 3 - IMPLEMENTEER (Maand 2): Start rol-specifieke trainingen. Publiceer AI-gebruik register intern. Schrijf cultuur/visie document. STAP 4 - EVALUEER (Maand 3+): Bespreek resultaten in MT, analyseer restrisico, pas doelen aan. Neem op in management rapportage. AI-geletterdheid is geen eenmalig event maar een doorlopende organisatiecapabiliteit.

AI-geletterdheid is meer dan een compliance-checkbox. WETTELIJKE COMPLIANCE: voldoe aan Artikel 4 en vermijd boetes tot €15M of 3% jaaromzet. RISICOBEHEER: voorkom datalekken, bias-incidenten en reputatieschade door medewerkers die AI-risico's begrijpen. EFFECTIEVERE AI-ADOPTIE: teams die AI begrijpen halen er meer waarde uit en maken minder fouten. INNOVATIEVERMOGEN: AI-geletterde medewerkers zien kansen die anderen missen en kunnen AI zinvol toepassen. MEDEWERKERSTEVREDENHEID: investeren in AI-skills geeft vertrouwen en perspectief in een veranderende werkomgeving. CONCURRENTIEVOORDEEL: AI-geletterde teams bewegen sneller en verantwoordelijker dan concurrenten.

Het Digital Omnibus on AI-voorstel van de Europese Commissie stelt een fundamentele wijziging voor van Artikel 4. De huidige verplichting voor providers en deployers om te zorgen voor "een toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij hun personeel wordt geschrapt. In plaats daarvan krijgen de Commissie en lidstaten de taak om providers en deployers aan te moedigen dergelijke maatregelen te nemen, bijvoorbeeld via trainingsaanbod, informatievoorziening en uitwisseling van goede praktijken. De EDPB en EDPS adviseren in hun Joint Opinion 1/2026 (21 januari 2026) om de directe verplichting voor organisaties te behouden. Elke nieuwe aanmoedigingsplicht voor de Commissie en lidstaten zou een aanvulling moeten zijn, geen vervanging. Het voorstel doorloopt nog de triloog-procedure. Wat betekent dit voor organisaties? Blijf investeren in AI-geletterdheid. Zelfs als het Omnibus-voorstel wordt aangenomen, blijft bewustwording over AI-risico's essentieel voor verantwoord AI-gebruik. Organisaties die nu al bezig zijn met AI-geletterdheid hebben een voorsprong, ongeacht de uitkomst.