Domein 8 van Bijlage III AI Act dekt twee fundamenteel verschillende toepassingen: AI in de rechtspleging en AI die verkiezingsuitkomsten beinvloedt. Beide raken pijlers van de democratische rechtsstaat. De Commission guidelines van 19 mei 2026 trekken hier scherpe grenzen.
Voor het algemene kader, zie het hoofdartikel over het filter van Artikel 6(3). Voor alle domeinen, zie het hub-overzicht.
De twee use cases van domein 8
- Point 8(a) AI-systemen ter ondersteuning van rechterlijke autoriteiten of alternatieve geschillenbeslechting
- Point 8(b) AI-systemen bedoeld om de uitkomst van verkiezingen of referenda te beinvloeden, of het stemgedrag van natuurlijke personen
Point 8(a): AI in de rechtspraak
Voor de rechterlijke macht en alternatieve geschillenbeslechting (arbitrage, mediation) geldt: elk AI-systeem dat substantief bijdraagt aan onderzoek of interpretatie van feiten en recht, is high-risk.
High-risk:
- AI die feiten in een dossier analyseert en aanbevelingen genereert
- AI die juridische analyse uitvoert voor rechterlijke beslissingen
- AI die jurisprudentie zoekt en interpreteert in concrete zaken
- AI die in mediation of arbitrage analyses uitvoert die de uitkomst beinvloeden
Buiten scope:
- Pure administratieve assistentie: agendabeheer, dossierbeheer, formulieren
- Spelling- en grammaticacontrole van vonnissen door rechters
- Transcriptiediensten van zittingen
- Anonimiseringstools voor publicatie van uitspraken
De gids maakt duidelijk dat de grens ligt bij "substantieve bijdrage aan onderzoek of interpretatie van feiten en recht". Pure ondersteunende technologie valt erbuiten, maar zodra het systeem inhoudelijk bijdraagt aan rechtsvinding, ben je in scope.
Point 8(b): verkiezingsbeinvloeding
Dit is de meest politiek beladen use case van Annex III. De gids legt scherp uit wat er wel en niet onder valt.
High-risk:
- AI specifiek bedoeld om verkiezingsuitkomsten te beinvloeden via microtargeting
- AI die synthetische media (deepfakes) genereert voor verkiezingsdoeleinden
- AI die individuele kiezers beinvloedt via gepersonaliseerde overtuigingsboodschappen
- AI die strategieen ontwikkelt om specifieke groepen kiezers te demobiliseren
Buiten scope:
- Legitieme campagne-organisatie (bellijsten, vrijwilligersmanagement)
- Polling en sentimentanalyse op aggregaat-niveau
- Algemene politieke communicatie en advertenties (vallen wel onder andere regimes zoals de Digital Services Act en de Verordening politieke advertenties)
Belangrijk onderscheid: Algemene political ads optimization onder de Verordening politieke advertenties valt niet automatisch onder Point 8(b). Maar zodra het systeem specifiek bedoeld is om de uitkomst van een verkiezing te beinvloeden, val je in scope.
Sector-specifieke valkuilen
Valkuil 1: legal tech en rechterlijke gebruikers
Veel legal tech wordt verkocht aan zowel advocaten als rechters. Voor advocaten valt het buiten Annex III. Voor rechterlijke gebruikers valt het onder Point 8(a). Dezelfde software kan dus verschillend gedrag vertonen afhankelijk van wie het deployt.
Valkuil 2: arbitrage en mediation worden vaak vergeten
Point 8(a) noemt expliciet alternatieve geschillenbeslechting. Voor arbitrage-instituten en mediation platforms die AI inzetten, gelden dezelfde regels als voor de rechtspraak.
Valkuil 3: synthetische media bovenop Artikel 50
Voor synthetic media gelden ook de transparantieplichten van Artikel 50 AI Act, plus eventueel de Digital Services Act voor very large online platforms. Een deepfake in een politieke campagne raakt drie regimes tegelijk.
Wat te doen
Voor de rechtspraak: splits administratie van inhoudelijke ondersteuning
Agenda, archivering, anonimisering vallen er meestal buiten. Feiten- en rechtsanalyse vallen er meestal binnen.
Voor legal tech leveranciers: ken je deployer
Verkoop aan rechters of arbitrage-instituten zet je systeem in high-risk regime. Bouw daar conformiteitsbeoordeling en documentatie voor in.
Voor politieke campagnes en media: check Artikel 5 en Artikel 50
Manipulatieve technieken kunnen al onder Artikel 5 verbod vallen. Synthetic media-disclosure onder Artikel 50 is sowieso verplicht.
Toets uw AI tegen het filter van Artikel 6(3)
Gratis interactieve self-assessment, bijgewerkt voor de Commission guidelines van 19 mei 2026. 9 stappen, persoonlijk rapport met onderbouwing, vendor-questions en next steps.