Artikel 5 van 1134%
Artikel 5: Verboden AI-praktijken
EU Official:
ActiveVan kracht sinds 2 feb 2025
Titel II: Verboden AI-praktijkenInwerkingtreding: 2025-02-02
Officiële tekst
||
Bron: EUR-Lex, Verordening (EU) 2024/1689 — tekst ongewijzigd overgenomen.
Download AI Act (PDF) →Officiële guidance
PublishedGepubliceerd 4 feb 2025
Richtsnoeren over verboden AI-praktijken
De Europese Commissie geeft uitgebreide toelichting op de acht categorieën verboden AI-praktijken uit artikel 5. De guidelines bevatten concrete voorbeelden, edge cases en verduidelijken de relatie tussen verboden praktijken en hoog-risico classificatie. Systemen die niet verboden zijn onder artikel 5 kunnen nog steeds als hoog-risico worden geclassificeerd onder artikel 6.
▶Belangrijkste punten (8)
- •Manipulatieve AI: verboden als het gedrag of beslissingen significant beïnvloedt zonder dat de persoon zich ervan bewust is
- •Exploitatie van kwetsbaarheden: beschermt specifiek kinderen, ouderen en personen met beperkingen
- •Social scoring: verboden voor overheden; private partijen kunnen onder hoog-risico vallen
- •Biometrische categorisatie op basis van gevoelige kenmerken (ras, religie, seksuele oriëntatie) is verboden
- •Real-time biometrische identificatie in openbare ruimten is verboden behalve voor specifieke rechtshandhaving
- •Emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs is verboden
- •Scraping van gezichtsbeelden voor databanken (zoals Clearview AI) is verboden
- •Uitzonderingen voor rechtshandhaving vereisen voorafgaande rechterlijke toestemming en FRIA
🎯 Wat betekent dit voor u?
Aanbieder (Provider)+
Als aanbieder mag u geen AI-systemen op de markt brengen die manipulatieve technieken gebruiken, kwetsbaarheden exploiteren of social scoring toepassen. Controleer uw AI-portfolio op deze verboden toepassingen vóór 2 februari 2025.
Deployer (Gebruiksverantwoordelijke)+
Als gebruiksverantwoordelijke mag u geen verboden AI-systemen inzetten. Controleer of uw leveranciers bevestigen dat hun systemen niet onder de verboden categorieën vallen. Let specifiek op emotieherkenning op de werkplek.
🏪 MKB / Startup+
Ook als klein bedrijf gelden de verboden onverkort. De meeste MKB-bedrijven worden niet geraakt, maar check of u AI inzet voor klantsegmentatie of werknemersbeoordeling — die kunnen onder de verboden vallen.
Overheid+
Overheden mogen geen social scoring systemen inzetten. Real-time biometrische identificatie in openbare ruimten is verboden, behalve in strikt gedefinieerde uitzonderingen voor rechtshandhaving.
Relevante overwegingen
Overweging 29Primair
Op AI gebaseerde manipulatietechnieken kunnen worden gebruikt om gebruikers te overtuigen zich ongewenst te gedragen en ze te misleiden door hen aan te zetten tot bepaalde beslissingen waardoor hun au…
Overweging 30Primair
Systemen voor biometrische categorisering die gebaseerd zijn op biometrische gegevens van natuurlijke personen, zoals het gezicht of vingerafdrukken, om de politieke opvattingen, het lidmaatschap van …
Overweging 31Primair
AI-systemen die door publieke of door private actoren worden gebruikt om een beoordeling van natuurlijke personen (“social scoring”) uit te voeren, kunnen discriminerende resultaten en de uitsluiting …
Overweging 32Primair
Het gebruik van AI-systemen voor biometrische identificatie op afstand in real time van natuurlijke personen in openbare ruimten voor rechtshandhavingsdoeleinden wordt als bijzonder ingrijpend beschou…
🛠 Relevante tools
Gerelateerde handhaving
- •AI Act verboden praktijken treden in werking — nog geen handhavingsactiesEuropean AI Office · feb 2025↗
- •
- •
- •Clearview AI beboet voor €20 miljoen door Italiaanse toezichthouderGarante per la protezione dei dati personali · mei 2022↗
- •Griekse toezichthouder beboet Clearview AI voor €20 miljoenHellenic Data Protection Authority · mei 2022↗
📝 Gerelateerde blogposts
Kruisverwijzingen
Bijlagen
Veelgestelde vragen
Welke AI-praktijken zijn verboden onder de AI Act?+
Artikel 5 verbiedt onder meer: manipulatieve AI-technieken, exploitatie van kwetsbaarheden, social scoring door overheden, real-time biometrische identificatie in openbare ruimten (met uitzonderingen), en emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs.
Wat zijn de boetes voor verboden AI-praktijken?+
Overtredingen van artikel 5 kunnen worden bestraft met boetes tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is.
Sinds wanneer gelden de verboden AI-praktijken?+
De verboden uit artikel 5 zijn van kracht sinds 2 februari 2025.
Moet ik als MKB ook voldoen aan artikel 5 van de AI Act?+
Artikel 5 van de AI Act maakt geen algemene uitzondering voor het MKB. Wel voorziet de AI Act in ondersteunende maatregelen en eventueel verlichte verplichtingen voor kleine en middelgrote ondernemingen, afhankelijk van hun rol in de AI-waardeketen.
Hoe verhoudt artikel 5 van de AI Act zich tot de AVG/GDPR?+
Artikel 5 van de AI Act werkt aanvullend op de AVG. Waar de AVG persoonsgegevens beschermt, richt de AI Act zich op de veiligheid en betrouwbaarheid van AI-systemen. Organisaties moeten aan beide regelgevingen voldoen wanneer hun AI-systeem persoonsgegevens verwerkt.
Wat zijn de deadlines voor artikel 5 van de AI Act?+
De AI Act kent een gefaseerde invoering. Verboden AI-praktijken gelden vanaf februari 2025, verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen vanaf augustus 2026, en overige bepalingen worden geleidelijk van kracht. De specifieke deadline voor artikel 5 hangt af van de categorie van de verplichting.
Geldt artikel 5 van de AI Act ook voor AI-systemen die ik inkoop?+
Ja, artikel 5 van de AI Act kan ook relevant zijn wanneer u AI-systemen inkoopt. Als gebruiksverantwoordelijke (deployer) heeft u eigen verplichtingen onder de AI Act, ongeacht of u het systeem zelf heeft ontwikkeld of ingekocht bij een aanbieder.
Wat is het verschil tussen provider en deployer bij artikel 5 van de AI Act?+
Bij artikel 5 van de AI Act is de provider (aanbieder) degene die het AI-systeem ontwikkelt of op de markt brengt, terwijl de deployer (gebruiksverantwoordelijke) degene is die het systeem onder eigen verantwoordelijkheid inzet. Beide rollen hebben verschillende verplichtingen.
Welke AI-toepassingen zijn sinds februari 2025 verboden?+
Sinds 2 februari 2025 zijn verboden: manipulatieve en misleidende AI, exploitatie van kwetsbare groepen, social scoring, voorspellende politieprofilering op basis van persoonlijkheidskenmerken, ongerichte scraping van gezichtsbeelden, emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs, en biometrische categorisering op basis van gevoelige kenmerken.
Mag ik nog emotieherkenning gebruiken in mijn bedrijf?+
Emotieherkenning op de werkplek en in het onderwijs is verboden onder artikel 5. Emotieherkenning is wel toegestaan in andere contexten, maar wordt dan als hoog-risico AI geclassificeerd onder Bijlage III en moet voldoen aan strenge eisen.
Is social scoring door bedrijven ook verboden of alleen door de overheid?+
Het verbod op social scoring geldt voor zowel overheden als private organisaties. Artikel 5 verbiedt AI-systemen die personen beoordelen of classificeren op basis van sociaal gedrag of persoonlijkheidskenmerken, als dit leidt tot nadelige of ongunstige behandeling die niet gerechtvaardigd is.
Hoe weet ik of mijn AI-systeem onder de verboden praktijken valt?+
Controleer of uw AI-systeem een van de acht verboden categorieën in artikel 5 raakt. Let specifiek op manipulatieve technieken, exploitatie van kwetsbare groepen, biometrische toepassingen en emotieherkenning. Bij twijfel is het raadzaam een juridische toets te laten uitvoeren, aangezien overtredingen de hoogste boetecategorie kennen (tot 7% omzet).
Wat is het verschil tussen verboden AI en hoog-risico AI?+
Verboden AI (artikel 5) mag helemaal niet worden gebruikt in de EU — er is geen manier om compliant te zijn. Hoog-risico AI (artikel 6) mag wel worden gebruikt, maar alleen als wordt voldaan aan strenge eisen rond risicobeheer, transparantie, data governance, menselijk toezicht en meer.