De verplichtingen voor AI-modellen voor algemene doeleinden gelden sinds 2 augustus 2025. Wat er op 2 augustus 2026 bijkwam, is het gereedschap om ze af te dwingen. De Commissie en het AI Office kunnen sinds die dag documentatie opvragen, modellen evalueren, risicomaatregelen eisen en boetes opleggen. Een jaar lang bestond de plicht zonder sanctie-instrumentarium. Dat jaar is voorbij.
Voor de meeste Nederlandse organisaties is de eerste vraag niet of zij zelf modelaanbieder zijn, want dat zijn de meesten niet. De vraag is wat dit doet met hun leveranciers, en wat zij daarvan mogen verwachten in hun eigen dossier.
Welke bevoegdheden zijn actief geworden?
De AI Act geeft de Commissie vier soorten instrumenten voor GPAI-modellen. Alle vier zijn sinds 2 augustus 2026 inzetbaar.
| Bevoegdheid | Artikel | Wat het inhoudt |
|---|---|---|
| Informatie opvragen | 91 | De Commissie kan van een modelaanbieder de documentatie en informatie vorderen die nodig is om naleving te beoordelen |
| Modelevaluaties | 92 | De Commissie kan het model zelf evalueren, onder meer om systeemrisico's te onderzoeken |
| Maatregelen eisen | 93 | De Commissie kan verlangen dat de aanbieder maatregelen neemt, de verplichtingen naleeft of risico's beperkt |
| Beperken of terugtrekken | 93 | In het uiterste geval kan de Commissie het model op de markt beperken of terugtrekken |
Daarbovenop staat de boetebevoegdheid. Voor modelaanbieders geldt een maximum van 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag telt. Belangrijk detail: het niet, onvolledig of te laat verstrekken van gevraagde informatie is zelf een beboetbaar feit. Traag reageren op een informatieverzoek is dus geen neutrale strategie.
Wie is modelaanbieder, en wie niet?
Dit onderscheid bepaalt of deze bevoegdheden op u gericht kunnen worden. Een aanbieder van een GPAI-model ontwikkelt het model of laat het ontwikkelen en brengt het onder eigen naam of merk op de markt. Denk aan de partijen achter de grote taalmodellen.
Een organisatie die zo'n model gebruikt in een eigen product of proces is doorgaans geen modelaanbieder. Zij kan wel aanbieder van een AI-systeem zijn, met de bijbehorende plichten uit onder meer artikel 50. En let op de kantelpunten: wie een model substantieel aanpast of onder eigen naam doorlevert, kan alsnog in de aanbiedersrol terechtkomen.
De praktische vraag voor gebruikers van GPAI
U bent waarschijnlijk geen modelaanbieder, maar u bent wel afhankelijk van er een. De relevante vraag is welke documentatie uw leverancier u kan geven, en of die aansluit op wat u in uw eigen dossier nodig hebt. Handhaving aan de bovenkant van de keten maakt die documentatie beter beschikbaar dan een jaar geleden.
Wat betekent dit voor bestaande modellen?
Modellen die al vóór 2 augustus 2025 op de markt waren, hebben tot 2 augustus 2027 om aan de verplichtingen te voldoen. Dat is een overgangstermijn voor de inhoudelijke plichten, geen vrijstelling van toezicht.
Voor modellen die daarna op de markt kwamen, gelden de verplichtingen zonder overgangstermijn en is de handhaving nu actief. De gedragscode voor GPAI die op 10 juli 2025 verscheen, blijft daarbij de praktische route: ondertekenaars kunnen zich erop beroepen om naleving aannemelijk te maken, wat de bewijslast in een gesprek met de toezichthouder verlicht.
Wat legt u vast in uw eigen dossier?
Ook als u geen modelaanbieder bent, raakt dit uw governance. Drie dingen horen nu in uw vendor-dossier te staan.
Welke GPAI-modellen zitten in uw keten
Leg per toepassing vast welk onderliggend model wordt gebruikt, via welke leverancier, en of dat model voor of na 2 augustus 2025 op de markt kwam. Dat laatste bepaalt of uw leverancier nog in een overgangstermijn zit.
Welke documentatie krijgt u van de leverancier
Vraag naar de informatie die de AI Act van modelaanbieders verlangt richting afnemers. Krijgt u die niet, noteer dan dat u ernaar hebt gevraagd en wat het antwoord was. Een gedocumenteerde weigering is bruikbaarder dan een leeg veld.
Wat doet u als het model wijzigt
Modellen worden vervangen en bijgewerkt. Leg vast wie dat volgt, en welke beoordeling opnieuw moet gebeuren wanneer uw leverancier van model wisselt. Zonder dat punt veroudert uw dossier stil.
De volledige uitleg van de GPAI-verplichtingen staat in onze route voor modellen voor algemene doeleinden, en de bredere tijdlijn in het overzicht van AI Act-deadlines. Organisaties die hun leveranciersdossier op orde willen brengen, van modelinventarisatie tot contractafspraken, kunnen daarvoor terecht bij Embed AI.
Veelgestelde vragen over GPAI-handhaving
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven