Op 2 augustus 2026 zijn de transparantieverplichtingen van artikel 50 van de EU AI Act gaan gelden. Op dezelfde dag is de handhaving gestart voor de verplichtingen rond AI-modellen voor algemene doeleinden, de verboden praktijken, de transparantieplichten en AI-geletterdheid. De voorbereidingsfase is daarmee voorbij: dit is geldend recht en niet langer een datum om naartoe te werken.
Dat verschil is groter dan het klinkt. Tot vorige week kon een organisatie zeggen dat zij bezig was met de voorbereiding. Vanaf nu is de vraag of de disclosure er staat. Hieronder leest u precies wat er is veranderd, welk onderdeel nog een overgangstermijn kent en welke datum nu bovenaan de planning hoort te staan.
Wat is er op 2 augustus 2026 precies gaan gelden?
Artikel 50 bevat vier transparantieplichten, verdeeld over aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Alle vier gelden sinds 2 augustus 2026.
| Onderdeel | Wat | Rol |
|---|---|---|
| 50(1) | Kenbaar maken dat iemand met een AI-systeem communiceert | Aanbieder |
| 50(2) | Gegenereerde audio, beeld, video of tekst machineleesbaar markeren | Aanbieder |
| 50(3) | Personen informeren bij emotieherkenning of biometrische categorisatie | Gebruiksverantwoordelijke |
| 50(4) | Deepfakes en bepaalde AI-tekst van publiek belang herkenbaar maken | Gebruiksverantwoordelijke |
Artikel 50 is geen hoog-risicoregime. Er is geen conformiteitsbeoordeling, geen technische documentatie volgens Bijlage IV en geen registratie in een EU-databank. Dat maakt het niet vrijblijvend, maar het maakt de opgave wel begrensd: het gaat om vier concrete gedragingen, niet om een compleet managementsysteem.
Let op de rolverdeling, want die is de meest gemaakte fout. De plicht om een chatbot als AI kenbaar te maken ligt bij de aanbieder, in het ontwerp van het systeem. De plicht om deepfakes te markeren ligt bij de gebruiksverantwoordelijke, bij publicatie. Veel organisaties zijn voor het ene systeem aanbieder en voor het andere gebruiksverantwoordelijke, en moeten dus per systeem bepalen welke plicht bij hen ligt.
Wat betekent het dat de handhaving is gestart?
De handhavingsstructuur die de AI Act voorschrijft is op 2 augustus 2026 in werking gegaan. Nationale markttoezichthouders kunnen hun bevoegdheden inzetten voor de verplichtingen die op dat moment gelden, en voor AI-modellen voor algemene doeleinden zijn de bevoegdheden van de Commissie en het AI Office actief geworden.
Voor de transparantieplichten kan een schending leiden tot een boete via de toezichthouder van maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag geldt. Dat is het plafond, niet het uitgangspunt: toezichthouders wegen aard, ernst en duur van de overtreding mee, en of een organisatie de tekortkoming zelf heeft gesignaleerd en hersteld.
Het praktische gevolg is dat aantoonbaarheid vanaf nu telt. Een toezichthouder die vraagt hoe u aan artikel 50 voldoet, vraagt niet naar uw voornemens maar naar uw systemen: welke systemen communiceren met mensen, welke genereren synthetische content, waar staat de disclosure, en wie heeft dat wanneer vastgesteld.
De praktijk blijft achter
In onze praktijktest van tien Nederlandse chatbots vertelden slechts drie organisaties expliciet dat u met AI praat. Twee noemden zichzelf een chatbot zonder het woord AI te gebruiken, en drie kozen zachtere labels zoals digitale assistent. Die formuleringen waren tot vorige week een ontwerpkeuze. Nu raken ze aan een plicht die geldt.
Wat valt nog onder een overgangstermijn?
Eén onderdeel kent een overgangstermijn, en die is smaller dan vaak wordt aangenomen. Alleen artikel 50 lid 2, de machineleesbare markering van synthetische output, kent uitstel tot 2 december 2026. Dat uitstel geldt uitsluitend voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren.
Alles daarbuiten geldt onverkort. Een generatief systeem dat na 2 augustus 2026 op de markt komt, moet de markering meteen op orde hebben. En de zichtbare markering van deepfakes onder lid 4 valt niet onder de overgangstermijn: die plicht ligt bij de gebruiksverantwoordelijke en geldt sinds 2 augustus 2026.
De Commissie publiceerde op 20 juli 2026 de finale uitvoeringsrichtsnoeren bij artikel 50. Daarnaast bestaat sinds 10 juni 2026 een vrijwillige gedragscode over transparantie van AI-gegenereerde content. Ondertekenaars kunnen zich daarop beroepen om aan te tonen dat zij voldoen aan het tweede, derde en vijfde lid van artikel 50. Ondertekenen blijft mogelijk, ook nu de lijst van initiële ondertekenaars is gesloten.
Wat is nu de eerstvolgende datum?
Niet 2 december 2027, zoals vaak wordt gedacht omdat de hoog-risicoverplichtingen die kant op zijn verschoven. De eerstvolgende harde datum is 2 december 2026, en die brengt twee dingen.
Ten eerste loopt dan de overgangstermijn af voor de machineleesbare markering uit artikel 50 lid 2 bij systemen die al voor 2 augustus 2026 op de markt waren. Ten tweede gaan dan de nieuwe verboden gelden rond het gebruik van AI voor materiaal van seksueel kindermisbruik en niet-consensuele intieme content, die met Verordening (EU) 2026/1744 aan de AI Act zijn toegevoegd en waarvoor technische waarborgen worden verlangd.
Daarna volgen 2 augustus 2027 voor de operationele AI-sandboxes, 2 december 2027 voor de kernverplichtingen rond zelfstandige Bijlage III-systemen inclusief de FRIA uit artikel 27, en 2 augustus 2028 voor AI die is ingebed in gereguleerde producten onder Bijlage I.
Wat doet u deze week?
Begin bij de inventarisatie, niet bij de tekst van de disclosure. Zonder overzicht van welke systemen onder welk lid vallen, schrijft u disclosures voor systemen die ze niet nodig hebben en mist u de systemen die ze wel nodig hebben.
Bepaal per systeem welk lid van toepassing is
Loop uw AI-register langs en markeer per systeem of het rechtstreeks met mensen communiceert (lid 1), synthetische output genereert (lid 2), emoties of biometrie afleidt (lid 3), of wordt gebruikt om deepfakes of publiekbelangtekst te publiceren (lid 4). Leg bij elk systeem vast of u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke bent.
Controleer de disclosure die er nu staat
Open uw chatbots als bezoeker en lees wat er staat. Een label als digitale assistent of servicemedewerker maakt niet duidelijk dat iemand met AI praat. Doe hetzelfde voor gegenereerde beelden en video in uw communicatie.
Leg vast wat u hebt vastgesteld
Noteer per systeem de conclusie, de datum en wie het heeft beoordeeld. Bij artikel 50 is er geen conformiteitsbeoordeling die uw werk documenteert, dus uw eigen vastlegging is het enige bewijs dat er is.
De volledige uitwerking per lid staat in onze praktijkgids bij artikel 50, en de artikeltekst zelf vindt u in de AI Act Explorer. Organisaties die dit gestructureerd willen oppakken, van inventarisatie tot rolbepaling en vastlegging, beginnen bij Embed AI. Voor teams die moeten herkennen wanneer een disclosure nodig is, biedt LearnWize rolgerichte training met een bewijsdossier.
Veelgestelde vragen over artikel 50 sinds 2 augustus 2026
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven