Op 20 april 2026 bracht staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) de Uitvoeringswet AI-verordening in internetconsultatie. Met dit wetsvoorstel regelt Nederland hoe de EU AI Act nationaal wordt verankerd: wie wordt toezichthouder, hoe werken die samen en welke bevoegdheden krijgen ze richting bedrijven en overheden die AI gebruiken?
Voor organisaties die nu al bezig zijn met risicoclassificatie, FRIA's of hun AI-inkoopbeleid is dit geen administratieve voetnoot. Het is het kader waarbinnen inspecties, boetes en handhavingsbesluiten straks landen. Tot 1 juni 2026 kan iedereen reageren via internetconsultatie.nl.
Wat regelt de Uitvoeringswet precies?
De AI-verordening zelf geldt rechtstreeks in alle EU-lidstaten. Maar op een aantal punten laat Brussel bewust ruimte voor lidstaten om hun eigen keuzes te maken. De Uitvoeringswet vult die ruimte in voor Nederland:
De AI-verordening werkt als een Europees raamwerk. De Uitvoeringswet is het Nederlandse invulformulier: welke toezichthouder doet wat, hoe sluit dat aan op bestaande wetgeving, en welke procedurele regels gelden er voor handhaving?
Concreet regelt het wetsvoorstel drie zaken:
- De toezichtstructuur — welke nationale instanties krijgen welke taken onder de AI Act.
- De rol van de Autoriteit Persoonsgegevens als vangnet-toezichthouder voor gebieden zonder duidelijk aangewezen sectorale instantie.
- Samenwerking en procedures tussen toezichthouders, zodat organisaties niet in een grijs gebied vallen tussen meerdere instanties.
De kernkeuze: samenwerking tussen bestaande toezichthouders
Andere lidstaten kozen voor één nieuwe, centrale AI-autoriteit. Nederland kiest expliciet voor een ander model: bestaande sectorale toezichthouders houden toezicht binnen hun eigen domein, en werken samen waar AI-systemen meerdere domeinen raken.
Dat betekent dat organisaties in veel gevallen niet met een nieuwe toezichthouder te maken krijgen, maar met de instantie die ze al kennen:
Financiële sector
DNB en AFM houden toezicht op AI-systemen die zij al onder hun mandaat hebben — denk aan kredietscoring, fraudedetectie en algoritmes in de verzekeringsketen. Zie ook onze gids over EBA-mapping voor financiële instellingen.
Gezondheidszorg
IGJ krijgt een hoofdrol bij AI in medische hulpmiddelen en zorgprocessen, aansluitend op de bestaande MDR-route.
Publieke sector
De AP wordt toezichthouder op AI bij de overheid en in gebieden zonder duidelijke sectortoezichthouder. Lees meer in onze analyse over de AI Act in de publieke sector.
Arbeid & werving
De Nederlandse Arbeidsinspectie sluit aan op AI-systemen in het werkdomein — denk aan CV-screening en recruitment-tools.
De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt de rol van coördinerend toezichthouder en vangnet: overal waar geen sectorale instantie logisch past, valt het onder de AP. Dat is consistent met hun huidige rol rond algoritmische besluitvorming en profiling onder de AVG.
Waarom deze keuze logisch is — en waar de risico's zitten
Sectorale toezichthouders kennen hun domein, hebben bestaande inspectiebevoegdheden en kunnen AI in context beoordelen. Een HR-AI beoordeel je anders dan een medisch AI-systeem. Eén generieke AI-autoriteit zou die context missen.
Organisaties met AI-systemen die meerdere domeinen raken — bijvoorbeeld een platform dat zowel HR-beslissingen als kredietbeoordelingen faciliteert — krijgen potentieel met meerdere toezichthouders tegelijk te maken. De samenwerkingsafspraken in de Uitvoeringswet moeten dat grijze gebied afdekken.
Dit is precies waar de consultatiereacties van bedrijven en overheden het verschil kunnen maken. Hoe wordt voorkomen dat je drie inspecties tegelijk krijgt voor hetzelfde systeem? Hoe wordt duidelijk welke toezichthouder je eerste aanspreekpunt is? En hoe worden informatieverzoeken afgestemd zodat je niet drie keer dezelfde documentatie moet aanleveren?
De verboden praktijken blijven voluit gelden
De Uitvoeringswet verandert niets aan de inhoudelijke normen van de AI-verordening. Verboden AI-praktijken zoals:
- Manipulatieve AI die kwetsbaarheden van specifieke groepen uitbuit,
- Social scoring door overheden of private partijen,
- Ongerichte scraping van gezichtsbeelden voor biometrische databases,
- Emotieherkenning op de werkvloer en in onderwijs (met beperkte uitzonderingen),
...zijn en blijven verboden op EU-niveau. De Uitvoeringswet bepaalt alleen wie in Nederland daarop handhaaft en welke procedures daarbij horen.
Hoog-risico AI: de eisen waar u zich nu op moet voorbereiden
Voor hoog-risico AI-systemen verandert de wetgevende inhoud niet. Wat verandert is de praktische handhaving. De verplichtingen die nu al gelden — en waarop Nederlandse toezichthouders straks gaan toetsen — zijn:
Datakwaliteit en governance
Trainings-, validatie- en testdata moeten relevant, representatief en zo vrij mogelijk van fouten zijn. Documentatie over herkomst, bewerking en bias-analyse wordt een harde toezichtsvraag.
Risicobeheersysteem
Een gedocumenteerd, iteratief proces waarin risico's worden geïdentificeerd, gemitigeerd en opnieuw geëvalueerd gedurende de hele levenscyclus van het systeem. Niet een document in een la, maar een levend proces.
Menselijk toezicht (artikel 14)
Effectief menselijk toezicht op het moment dat het AI-systeem in gebruik is. Zie onze uitgebreide analyse over menselijke controle en oversight.
Transparantie richting gebruikers
Deployers moeten betrokkenen informeren. Voor generatieve systemen gelden specifieke label- en disclosure-plichten uit Artikel 50.
2 minuten, geen account nodigLeer de EU AI Act door te doen
Geen slides. Geen saaie e-learning. Probeer een interactieve module.
LearnWizeProbeer het zelf
3 interactieve oefeningen. Verdien XP. Ontdek waarom dit beter werkt dan lezen.
Doe de volledige test op LearnWizeWat zou u moeten doen met deze consultatie?
Veel organisaties zien internetconsultaties als iets voor brancheorganisaties en advocaten. Dat is een gemiste kans. De Uitvoeringswet bepaalt straks hoe streng, hoe coördinerend en hoe voorspelbaar het Nederlandse AI-toezicht wordt. Een paar concrete acties:
Inventariseer welke van uw AI-systemen onder welke sectorale toezichthouder vallen volgens het voorstel. Is dat consistent, of heeft u systemen die onder meerdere instanties tegelijk zouden vallen? Dat is consultatie-waardige feedback.
De AP als toezichthouder op AI bij de overheid sluit aan bij hun huidige bevoegdheden onder de AVG, maar de capaciteit en specialisatie die daarvoor nodig is staat nog ter discussie. Signalen vanuit gemeenten en uitvoeringsorganisaties zijn hier relevant.
Hoe verhoudt het Nederlandse toezicht zich tot het AI Office op EU-niveau en toezichthouders in andere lidstaten? Voor grensoverschrijdende aanbieders is voorspelbaarheid van proces en samenwerking tussen lidstaten essentieel.
Tijdlijn: wat staat er op het spel tot 1 juni 2026?
De AI-verordening wordt gefaseerd handhaafbaar. De belangrijkste mijlpalen rond de Uitvoeringswet:
| Datum | Wat gebeurt er |
|---|---|
| 20 april 2026 | Internetconsultatie gestart; Tweede Kamer geïnformeerd |
| 1 juni 2026 | Einde consultatieperiode — laatste moment om te reageren |
| Na consultatie | Verwerking reacties, advies Raad van State, indiening bij Tweede Kamer |
| Parallel | AI Act-verplichtingen voor hoog-risico systemen worden verder gefaseerd handhaafbaar — zie onze omnibus-analyse |
Reageren kan online via internetconsultatie.nl/uaiv/b1.
Conclusie: van beleidsdossier naar toezichtswerkelijkheid
De Uitvoeringswet AI-verordening is het moment waarop de AI Act in Nederland van een Europees beleidsdossier verschuift naar concrete toezichtswerkelijkheid. Organisaties die nu al hun inventarisatie en risicoclassificatie op orde hebben, krijgen een voordeel: zij weten straks direct met welke sectorale toezichthouder ze gesprekken gaan voeren.
Wie nog moet beginnen, kan deze consultatieperiode gebruiken als deadline voor een interne scan. Welke systemen, welke risicoklasse, welke toezichthouder? De AI-verordening laat geen ruimte voor "we zien het wel"; de Uitvoeringswet verankert dat gevoel.
De inhoudelijke eisen van de AI Act veranderen niet. Wat verandert is dat ze straks Nederlandse inspecteurs met Nederlandse bevoegdheden achter zich hebben.