Domein 5 van Bijlage III AI Act bundelt vier zeer verschillende use cases die als gemene deler hebben dat ze toegang regelen tot diensten die ingrijpend zijn voor het dagelijks leven. De Commission guidelines van 19 mei 2026 wijden meer dan vijftien pagina's aan dit domein, met specifieke verduidelijking voor de financiele sector.
Voor het algemene kader, zie het hoofdartikel over het filter van Artikel 6(3). Voor alle acht domeinen, zie het hub-overzicht.
De vier use cases van domein 5
- Point 5(a): Evaluatie van eligibility voor publieke voorzieningen en uitkeringen, en het verlenen of weigeren daarvan
- Point 5(b): Kredietwaardigheid van natuurlijke personen en credit scoring
- Point 5(c): Risicobeoordeling en pricing in levens- en zorgverzekering
- Point 5(d): Triage en prioritering van 112-meldingen en hulpverlening
Point 5(a): publieke voorzieningen en uitkeringen
Dit raakt gemeenten, uitvoeringsorganisaties (UWV, SVB, DUO, Belastingdienst Toeslagen) en alle publieke instanties die op basis van algoritmes burgers selecteren voor toekenning, intrekking of fraudeonderzoek van uitkeringen of voorzieningen.
High-risk:
- AI die WIA-, WW-, bijstands- of toeslagaanvragen scoort op eligibility
- AI die fraudeonderzoek prioriteert op individueel niveau
- AI die hercontroles richt op specifieke burgers of huishoudens
Filter mogelijk:
- AI die dossiercompleetheid controleert zonder inhoudelijk te beoordelen
- AI die documenten archiveert in vaste mappen
Voor de publieke sector geeft ons artikel over algoritmeregistratie en de EU AI Act in de publieke sector verdere context.
Point 5(b): kredietwaardigheid
Vrijwel elke moderne kredietverlener gebruikt AI in scoring. De Commission gids stelt dat dit altijd high-risk is, met een belangrijke uitzondering: kredietscores die uitsluitend ter detectie van financiele fraude worden gebruikt vallen er niet onder.
High-risk:
- AI die hypotheek-, persoonlijke lening- of zakelijke kredietaanvragen scoort
- AI in retail finance, BNPL ("buy now pay later") en consumptief krediet
- AI die scoring inzet voor pricing van rentes per individuele klant
- AI in alternative credit scoring die niet-traditionele data gebruikt
Wisselwerking met CRR: De gids verduidelijkt dat AI-systemen die intern worden gebruikt door banken voor het berekenen van eigen-vermogensvereisten onder Artikel 144 Capital Requirements Regulation (Internal Ratings Based approach) een speciaal regime hebben. Voor het toepassen op klanten in kredietbeslissingen blijft het echter onverkort high-risk onder de AI Act.
Point 5(c): levens- en zorgverzekering
Levensverzekeraars en zorgverzekeraars die AI gebruiken voor underwriting, premieberekening of acceptatie zitten in scope.
High-risk:
- AI die overlijdens- of arbeidsongeschiktheidsrisico schat voor individuele aanvragers
- AI die premieklassen toewijst op basis van persoonlijke kenmerken
- AI die zorgkosten voorspelt voor pricing van aanvullende verzekeringen
Wisselwerking met Solvency II: Voor verzekeraars geldt analoog aan banken dat AI in interne kapitaalmodellen onder Artikel 120 Solvency II een eigen kader heeft, maar AI in klant-gerichte risicobeoordeling onverkort high-risk blijft.
Schadeverzekering valt expliciet buiten Point 5(c). Auto-, brand- of inboedelverzekering met AI-pricing valt er dus niet onder, tenzij het tegelijk een ander Bijlage III domein raakt.
Point 5(d): 112-triage
Dit raakt meldkamers, hulpdiensten en triagesystemen voor ambulance, brandweer en politie.
High-risk:
- AI die de prioriteit van inkomende 112-meldingen bepaalt
- AI die voorrang toekent aan bepaalde meldingen op basis van inhoud, locatie of beller-historie
- AI die routes of inzet van eerste respons optimaliseert op basis van triage-uitkomst
Filter mogelijk:
- AI die alleen meldingen transcribeert of vertaalt zonder triage uit te voeren
- AI die statistische rapportages genereert achteraf
Sector-specifieke valkuilen
Valkuil 1: explainability is dubbel verplicht
Voor kredietscoring geldt al de uitlegplicht onder AVG Artikel 22 voor geautomatiseerde besluiten met rechtsgevolgen. Onder de AI Act komen daar transparantie en menselijke oversight bovenop. Banken die nog op een black-box scoring vertrouwen moeten dubbel investeren in uitlegbare AI.
Valkuil 2: alternative data is geen ontsnapping
Sommige fintech-spelers menen dat scoring op basis van alternative data (gedrag, app-gebruik, sociaal netwerk) buiten Point 5(b) valt omdat het geen klassieke kredietscore is. De gids maakt duidelijk dat de use case (kredietwaardigheid) bepalend is, niet de techniek of de inputs.
Valkuil 3: B2B-krediet ook in scope
Point 5(b) noemt natuurlijke personen, maar veel zakelijke kredietverlening loopt via personen (eenmanszaken, ZZP, persoonlijke garanties). Voor die situaties geldt de scoring evengoed onder high-risk.
Wat te doen
Map AI in customer-facing scoring
Inventariseer waar je AI-modellen klant- of burger-niveau beslissingen ondersteunen: toekenning, weigering, prioritering, pricing.
Splits scoring van interne risicomodellen
Voor banken en verzekeraars: maak het onderscheid tussen modellen onder CRR/Solvency II en customer-facing scoring expliciet. De compliance routes verschillen.
Bouw FRIA in op modelbeheer
Voor publieke organisaties is FRIA onder Artikel 27 verplicht. Integreer het in het model risk management proces, niet als losse compliance-oefening.
Versterk uitlegbaarheid
Onder AVG, Wet financieel toezicht en de AI Act samen wordt explainability een vereiste, niet een nice-to-have.
Voor de financiele sector specifiek zie ons artikel over AI governance in de financiele sector.
Toets uw AI tegen het filter van Artikel 6(3)
Gratis interactieve self-assessment, bijgewerkt voor de Commission guidelines van 19 mei 2026. 9 stappen, persoonlijk rapport met onderbouwing, vendor-questions en next steps.