AI is de opleidingssector niet aan het naderen, het zit er al middenin. Docenten en ontwikkelaars maken lesmateriaal met generatieve tools, marketingteams schrijven campagnes met ChatGPT, de administratie vat gesprekken samen met AI-notulisten en hier en daar kijkt een algoritme mee bij de beoordeling van opdrachten. De vraag voor een opleidingsorganisatie is dus niet meer of AI een rol speelt, maar of iemand kan vertellen welke rol precies, met welke tools, en onder welke afspraken.
Die vraag is sinds kort ook een juridische. De EU AI Act geldt in fasen, en de fasen die opleiders het meest raken zijn al ingegaan. Dit artikel zet op een rij wat er nu geldt, wat er nog aankomt, en met welke vier stappen u de basis aantoonbaar op orde brengt.
Wie dit liever in een uur uitgelegd krijgt: op donderdag 17 september 2026 geef ik voor branchevereniging NRTO een gratis webinar over precies dit onderwerp, open voor de hele onderwijssector. Aanmelden kan via de NRTO-website.
Wat geldt er nu al?
Twee verplichtingen verdienen de aandacht van elke opleider, omdat ze niet op zich laten wachten.
De eerste is AI-geletterdheid. Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025 en is in juli 2026 door Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus, opnieuw geformuleerd. De huidige tekst vraagt van organisaties die AI aanbieden of inzetten dat zij maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen bij de mensen die met AI-systemen werken, rekening houdend met hun kennis, ervaring en de context van het gebruik. Er hoeft geen individueel eindniveau te worden gegarandeerd, maar dat maakt de plicht niet lichter: het accent ligt op maatregelen die u kunt laten zien. Een organisatie die niet kan tonen wat zij heeft gedaan, heeft onder de huidige tekst weinig om op terug te vallen.
De tweede is transparantie. De verplichtingen van artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026 en zijn, anders dan een deel van de hoog-risicoverplichtingen, niet uitgesteld. Voor opleiders betekent dit concreet: wie een chatbot inzet voor studievoorlichting of deelnemersvragen, moet duidelijk maken dat er een machine aan de andere kant zit. Wie AI-gegenereerd beeld of video gebruikt in campagnes of lesmateriaal, krijgt te maken met markerings- en openbaarmakingsplichten. Dat raakt de dagelijkse praktijk van marketing- en communicatieteams direct.
Wat komt er nog aan?
De kernverplichtingen voor zelfstandige hoog-risicosystemen uit Bijlage III zijn door de Digital Omnibus verplaatst naar 2 december 2027. Voor de onderwijssector is die categorie relevant, omdat Bijlage III systemen noemt voor toelating, beoordeling en proctoring. Een opleider die AI gebruikt of wil gebruiken bij de beoordeling van studenten of bij toelatingsbeslissingen, doet er verstandig aan die systemen nu al te kennen en te classificeren. De datum lijkt ver weg, maar een register, een rolbepaling en een risicoclassificatie kosten maanden, en de zwaardere verplichtingen bouwen daarop voort.
Daarnaast raakt de AI Act opleiders in hun rol als werkgever. AI in werving en selectie valt onder de hoog-risicocategorieën, en juist daar wordt in de praktijk veel geëxperimenteerd met tools die cv's voorsorteren of kandidaten scoren.
De vier stappen
De basis op orde brengen hoeft geen groot project te zijn. Vier stappen, in deze volgorde, brengen een gemiddelde opleidingsorganisatie van onbekend terrein naar een aantoonbare uitgangspositie.
Bepaal uw rol per AI-toepassing
De AI Act kent verschillende rollen met verschillende plichten. Wie een AI-systeem van een leverancier gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke. Wie zelf een AI-toepassing bouwt of onder eigen naam aanbiedt, bijvoorbeeld een eigen chatbot of een adaptieve leeromgeving, kan aanbieder zijn en draagt dan zwaardere verplichtingen. Bepaal per toepassing welke rol uw organisatie heeft, want daar hangt alles van af.
Breng tools en gebruikers in kaart
Inventariseer welke AI-tools binnen de organisatie worden gebruikt, ook de tools die medewerkers zelf hebben aangeschaft of gratis gebruiken. Leg per tool vast wie ermee werkt, waarvoor, en welke informatie erin gaat. Juist dat laatste is bij opleiders gevoelig: deelnemergegevens, beoordelingen en examenmateriaal horen niet zonder afspraken in een publieke AI-dienst.
Kies passende maatregelen per rol en risico
Een uniforme AI-training voor iedereen is zelden de juiste invulling. Artikel 4 vraagt maatregelen die passen bij kennis, ervaring en context. Een docent die AI gebruikt bij het nakijken heeft andere kennis nodig dan een marketeer die beeld genereert of een administratief medewerker die gesprekken samenvat. Koppel de maatregelen aan de inventarisatie uit stap twee, en leg afspraken vast over wat wel en niet mag.
Leg vast wat u heeft gedaan
De rode draad in de AI Act is aantoonbaarheid. Een register van AI-toepassingen, een rolbepaling per systeem, afspraken op papier en een registratie van wie welke training volgde: samen vormen ze het dossier waarmee u aan een toezichthouder, een opdrachtgever of een accreditatieorganisatie kunt laten zien dat AI-gebruik binnen uw organisatie geen toeval is maar beleid.
De sector pakt dit samen op
Het goede nieuws is dat de opleidingssector dit niet ieder voor zich hoeft uit te zoeken. De NRTO agendeert AI-geletterdheid actief richting haar leden, en het webinar van 17 september is daar een concreet voorbeeld van: een uur, gratis, gericht op de vraag wat een opleidingsorganisatie maandag kan regelen. Voor de invulling van de trainingskant, met registratie per medewerker die in het dossier van stap vier past, bestaat inmiddels rolgerichte AI-geletterdheidstraining voor opleiders, en de aankondiging met alle praktische details staat ook op embedai.nl.
Wie de vier stappen serieus doorloopt, ontdekt meestal dat het werk overzichtelijker is dan de wettekst doet vermoeden. De organisaties die in de problemen komen, zijn niet degene die klein beginnen, maar degene die wachten tot de vraag van buiten komt.
Veelgestelde vragen over de AI Act voor opleiders
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven