Digital Omnibus on AI

De Digital Omnibus on AI begon als Commissievoorstel COM(2025)836 van 19 november 2025. Op 7 mei 2026 bereikten Raad en Europees Parlement een voorlopig politiek akkoord over de AI Act-wijzigingen. Dat akkoord is juridisch nog niet hetzelfde als een geldende wet: juridische-linguistische revisie, formele goedkeuring en publicatie in het Publicatieblad moeten nog volgen. Tot die tijd blijft de bestaande AI Act leidend. Voor organisaties is het akkoord wel belangrijk genoeg om de planning nu bij te werken.

De grootste praktische wijziging in het politieke akkoord is het uitstel van hoog-risico AI-verplichtingen. Voor de meeste hoog-risico systemen uit Bijlage III schuift de kernset verplichtingen door naar 2 december 2027. Voor hoog-risico AI die onderdeel is van producten onder bestaande EU-sectorale veiligheidswetgeving, zoals medische hulpmiddelen of machines, wordt 2 augustus 2028 de relevante datum. Dit geeft organisaties meer implementatietijd, maar het verandert niets aan de noodzaak om nu te classificeren, leveranciersafspraken te maken en bewijsvoering op te bouwen.

Het oorspronkelijke Commissievoorstel wilde Artikel 4 verschuiven van een directe organisatieplicht naar een aanmoedigingsrol voor Commissie en lidstaten. De EDPB en EDPS waren daar kritisch op en adviseerden om de directe plicht te behouden. In de officiele communicatie over het politieke akkoord van 7 mei 2026 is Artikel 4 niet als definitief gewijzigd punt uitgewerkt. Daarom is de juiste boodschap: de bestaande AI Act blijft gelden totdat een formele wijziging in werking treedt, en AI-geletterdheid blijft commercieel en juridisch verstandig om aantoonbaar te organiseren.

De Commissie stelde oorspronkelijk voor om de registratieplicht voor bepaalde niet-hoog-risico claims te schrappen. De EDPB en EDPS waarschuwden dat dit accountability en publieke controle zou verzwakken. In het politieke akkoord is die lijn bijgestuurd: aanbieders die een AI-systeem op de markt brengen in een hoog-risicogebied maar claimen dat het systeem door een uitzondering toch niet hoog-risico is, moeten die beoordeling registreren in de EU-database. Dat maakt classificatiebewijs belangrijker, niet minder belangrijk.

Het politieke akkoord zet de transparantiedeadline voor AI-gegenereerde content op 2 december 2026. Daarmee ligt de datum later dan de oude AI Act-datum, maar eerder dan het oorspronkelijke Commissievoorstel van 2 februari 2027. Daarnaast komt er een expliciet verbod op AI-systemen die kindermisbruikmateriaal of niet-consensuele intieme beelden genereren of manipuleren; volgens de akkoordcommunicatie moeten aanbieders uiterlijk 2 december 2026 aan deze nieuwe eisen voldoen. Voor GPAI-gebaseerde systemen blijft gecentraliseerd toezicht door het AI Office een belangrijk onderdeel van de vereenvoudiging.

De Digital Omnibus blijft inzetten op proportionele toepassing voor mkb, startups en small mid-cap companies. Denk aan vereenvoudigde kwaliteitsmanagementsystemen, betere toegang tot regulatory sandboxes en ondersteuning bij implementatie. Dat verlaagt de uitvoeringslast, maar neemt de kernvragen niet weg: welk AI-systeem gebruik je, valt het onder Bijlage III, welke rol heb je als provider of deployer en welke documentatie kun je laten zien bij toezicht of inkoopvragen?

Op 21 januari 2026 publiceerden EDPB en EDPS hun Joint Opinion over het Digital Omnibus on AI. Hun kernlijn blijft relevant na het politieke akkoord: vereenvoudiging mag niet leiden tot een lager beschermingsniveau voor fundamentele rechten. Een deel van hun kritiek lijkt in de politieke uitkomst terug te komen, vooral rond registratie en strengere waarborgen voor verwerking van bijzondere persoonsgegevens bij biasdetectie. Artikel 4 blijft het belangrijkste open punt om voorzichtig over te communiceren totdat de definitieve tekst beschikbaar is.